Panik Atak, birdenbire başlar, giderek şiddetlenir ve 10 dakika içinde şiddeti en yoğun düzeye çıkar; çoğu zaman 10-30 dakika (seyrek olarak da 1 saate kadar) devam ettikten sonra kendiliğinden geçer.

BELİRTİLERİ

Çarpıntı

Nefes almada zorluk

Göğüste sıkışma hissi

Terleme veya üşüme

Ateş basması

Titreme/üşüme

Kontrolü kaybetme hissi

Delirme veya ölüm korkusu

Baş dönmesi

Bayılma hissi

Etrafı kendini değişmiş, tuhaf hissetme

Bayılma hissetme

Yoğun ölüm korkusu

Panik atakta yukarıdaki belirtilerin en az 4 ü bulunur

Panik atak çoğu zaman belirgin bir neden olmaksızın ve aniden ortaya çıkar. Kişide kontrol edememe duygusu arttıkça ataktaki belirtilerde de artış görülebilir. Bu da kişiyi daha çok dehşette hissetmesine neden olabilmektedir. Kadınlardan erkelerden daha çok rastlanmaktadır.

Olası nedenleri;

Çocukluk çağı travmaları

“Hayır” demekte ve kendini ifade etmekte zorlanan bireyler

Bastırılmış duygular

Zorlu yaşam olayları

Genetik yatkınlık

Kronik bir hastalık

Cinsel taciz veya istismar öyküsü

Bir yakının kaybı

Doğal afetler

Boşanma

Başka bir psikiyatrik tanısı almış olmak

(Depresyon, OKB, Anksiyete Bozukluğu)

Panik atak özellikle agorafobi, sosyal fobi ve özgül fobilerle beraber görülebilmektedir

TEDAVİ

Panik atakta en etkili yöntem psikoterapi+ilaç tedavsidir. Bunların yanında kişinin başetme becerileri ve iyileşme motivasyonu ile sosyal desteği de önem taşımaktadır.

Her rahatsızlıkta olduğu gibi en önemlisi hastalığı ve belirtileri iyi tanımaktır.bu kişinin kendi bedenini dinlemesi demek değildir.. ancak belirtilere ne kadar hakim olunursa başetmek de ona göre hızlanacaktır..

KENDİNE YARDIM İÇİN NELER YAPILABİLİR?

Kaçınma davranışı yerine olabildiğince korktuğu durumların üzerine gitmeye çalışmak

Doğru nefes almak bu bireyler için çok önemlidir çünkü bazen düzensiz nefes alışverişi bile atağı başlatabilmektedir

İyi gelecek bir meşguliyet edinmek

Hafif yürüyüşler yapmak

Sevdiği etkinlikleri az da olsa devamlı yapmaya çalışmak

Duygularını paylaşabileceği kişilerle paylaşımlarını arttırmak

Terapi veya ilaç alıyorsa mutlaka düzenli devam etmek

Kafein ve sigara tüketimine dikkat etmek

Tetikleyicileri farketmeye çalışmak

PANİK ATAK BİR SONUÇTUR.. ZİHİNSEL VEYA RUHSAL AÇIDAN BAŞEDİLEMEYEN SORUNLARIN BEDEN İLE KENDİNİ DIŞAVURMA BİÇİMİDİR. BU NEDENLE PSİKOTERAPİDE ATAK DEĞİL; BELİRTİ VE TETİKLEYİCİLER ODAKLI ÇALIŞILMAKTADIR.

Yas; insanın kayıplara verdiği doğal ve evrensel bir duygusal reaksiyondur.. Yas denilince aklımıza ilk olarak, sevilen birinin kaybı ve ölümü gelse de, bir nesnenin veya sahip olunan herhangi bir değerin kaybı da yas reaksiyonlarına sebep olabilir…

Yas aynı zamanda kötü bir haber alma sonrasında da ortaya çıkabilmektedir.. Örneğin: kanser veya farklı bir kronik hastalık tanısı almış olmak, kaza sonucu bir organını kaybetmek, çeşitli nedenlerle işini kaybetmiş olmak, boşanmak, duygusal bir ilişkinin bitmesi..

Yasın 5 evresi vardır

1-İNKAR/ŞOK: Kişi bu aşamada yaşanan kaybı/olayı kabul etmekte ve bununla yüzleşmekte zorlanır. Bu süreçte duygularda donukluk, ağlayamama gibi durumlar ortaya çıkabilir.

“Kanser olmuş olamam, testlerde bir hata olmalı”

“Babamın öldüğüne inan(a)mıyorum…”

2-ÖFKE: Duruma karşı üzüntü ve öfke duygularının yoğun olarak yaşandığı aşamadır.

“Neden ben?”

“Bunu hakedecek ne yaptım?”

3-PAZARLIK: Muhakeme evresidir.. Hesaplaşmaların yapıldığı aşamadır..

“Keşke öyle davranmasaydım”

“Herşeyi çok kafaya taktığım için böyle oldu, artık sağlıklı yaşarsam iyileşirim”

4-DEPRESYON: Pazarlık evresinden sonra ortaya çıkan umutsuzluk, mutsuzluk duygularının hakim olduğu aşamadır. Geçmişte ilgi duyduğu birçok şeye ilginin azaldığı, yoğuna mutsuzluk-umutsuzluk duyguları görülebilir.

“”Hiçbirşey yapmak istemiyorum”

“Hiç mutlu değilim, bundan sonra mutlu olamam..”

5-KABUL: Kaybın kabul edildiği ve normal yaşama dönmeye başlama aşamasıdır.

“Daha iyi olmak için neler yapabilirim?”

“Toparlanmak ve iyi olmak istiyorum”

Her yas kendine ve kişiye özgüdür, bu maddeler genel hatları ile yas sürecini belirliyor olsa da yoğunluk ve sıralama herkese göre değişkenlik gösterecektir.

Yasta olan kişide ayrıca şunlar da görülebilir; aşırı suçluluk duyguları, güven sorunları, sosyal izolasyon, uykuda, beslenme ve sosyal alışkanlıklarda belirgin değişiklikler.

Mezara sık gitme-hiç gitmeme, kaybedilen kişinin eşyalarını verememe ya da hiç görmek istememe gibi.

Peki yas ne kadar sürer?

Sağlıklı bir yas süreci 6 ay-24 ay içerisinde aşamalı olarak devam eder ve zamanla yatışır.. Özellikle belirtilerde azalma olmaması veya 2 seneyi geçmesi durumunda Patolojik Yas açısından değerlendirilmelidir.

Yas yaşayan birine nasıl yardım edilir?

-Öncelikle yas aşamalarını göz önünde bulundurarak yaklaşmak süreci daha iyi yönetmeye yardımcı olacaktır. Kişinin yalnız kalmak istemesi, beklenmedik ancak olağan tepkiler vermesi normaldir.

-Bizim kültürümüzde iyi günde kötü günde sosyal desteğin yeri oldukça büyüktür ve avantajları da yadsınamayacak kadar önemlidir.. Ancak özellikle yas yaşayan kişilerin ihtiyaçları gözetmek, yani kültürel veya kişisel kaygılarla değil de yardımcı olmak istediğimiz kişinin neye ihtiyacı olduğunu anlamaya çalışmak, ona göre hareket etmek gerekir..

-Kişiyi duygularını rahatça yaşamasını engelleyici tutum ve söylemlerden uzak durulmalıdır. Ayrıca bastırılan duygular ileriki süreçlerde Patolojik/Uzamış Yas açısından risklidir.

-Özellikle ilk zamanlarda akıl vermekten, tavsiyede bulunmaktan uzak durulmalıdır.

-Günlük hayat ve rutinine dönmesi için zorlanmamalı, zaman tanınmalıdır.

-Kişi, yasa neden olan olay öncesinde psikiyatrik ilaçlar kullanıyor veya psikolojik destek alıyorsa uzmanıyla görüşmesi konusunda desteklenmelidir.

-Kişiye kişisel merak soruları veya yasa neden olan süreçle ilgili sorular asla yöneltilmemelidir.

-Başkalarından ve kendinden örnek vererek yaklaşılmamalıdır, bu kişide anlaşılamadığına dair düşüncelere neden olabilir.

-Yanında olduğunuzu hissettirmek, ihtiyacı olduğunda destek olabileceğinizi bildirmek yasın ilk zamanlarında oldukça işlevsel olacaktır.

Yetişkinlerdeki sözel iletişim ile oluşan terapi süreci, çocuklarda oyun aracılığı ile gerçekleştirilir. Yani oyun çocuğun dilidir.

Oyun, çocukların duygularını farketmesi, doğru biçimde ifade etmesi; yaşadığı zorluklarla başetme becerilerini geliştirilmesi, sosyal becerilerini desteklenmesi gibi çocukla ilgili birçok alanda oldukça etkili bir araçtır.

Çocuklar sözel olarak ifade edemedikleri birçok şeyi terapisti ile oyun aracılığıyla paylaşır. Oyun terapisti gözlem ve değerlendirme doğrultusunda uyguladığı terapi türüne göre çocuğa zorluklarla başetmeyi öğrenmesini, kendi stratejilerini oluşturma becerisinin geliştirmesini, yine oyun aracılığı ile sağlamayı hedefler.

Oyun terapisi daha çok 2-11 yaş çocukları için etkili olarak kullanılır. Çocuğun yaşıyla beraber bilişsel ve duygusal gelişimi de önemlidir.

Oyun terapisini uygulayan uzmanın mutlaka bir oyun terapisi eğitimi almış olması gerekmektedir. Zaman zaman oyun terapileri grup oluşturularak da uygulanabilmektedir.

Oyun Terapisi hangi durumlarda kullanılır?

• Tırnak Yeme
• Alt Islatma
• Ayrılık Anksiyetesi
• Depresyon
• Travma
• Yas
• Okul Fobisi
• Boşanma
• Mastürbasyon
• Parmak Emme
• Yalan öyleme
• Kardeş Kıskançlığı
• Arkadaş Sorunları
• Zorbalık veya Zorbalığa Uğrama
• Öfke

Oyun Terapisi çocuklarda neyi hedefler/kazandırır?

• Duygularını farketme ve yönetme
• Zorluklarla başetmede yollar geliştirme
• Kendini daha iyi ifade etme
• Arkadaş ilişkilerinde dengeli olma
• Özgüven geliştirme
• Sosyal becerilerini arttırma
• Duygu ve davranışlarını uygun biçimde ifade etme
• Güven duygusunu geliştirme
• Olumsuz duygularla başetme
• Duygularını kabul etme
• Kabul edilebilir davranışlar geliştirme
• Benlik algısını destekleme
• Güçsüz yönlerini geliştirme
• Güçlü yönlerini destekleyerek beceri kazandırma
• Açık iletişim kurma

Oyun Terapisi’ nde özellikle anne-baba veya ebeveyn rolü üstlenen/bakım veren kişilerle işbirliği içerisinde olmak; gerektiğinde okul/kreş öğretmeni ile iletişim kurmak sürecin daha etkili geçmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Her terapi sürecinin kendi içinde bir hızı ve gidişatı vardır. Elbette her anne baba çocuğunun yaşadığı zorluğun bir an önce bitmesini ister. Ancak çocuklar için güven duymak kolay gibi düşünülse de iç dünyasını ilk kez tanıştığı terapistine açması ve güven duyması için zamana ihtiyacı olabileceği unutulmamalıdır.

Karantina kelimesi yaklaşık son  1 senedir dilimize pelesenk olmakla beraber hayatımızın da bir parçası oldu.. Peki nedir bu karantina??  Evet bildiğimiz şekli; evden dışarı çıkmamak, bulunduğun yer dışında olamamak, sosyal teması kısıtlamak…

Karantina kelimesi geçmişte Avrupa’ nın Veba korkusundan ötürü ortaya çıkmış bir kelime olarak karşımıza çıkmaktadır.

Zira “quaranta”  İtalyanca’ da “kırk” ve “quarantena” da “kırklık”  yani kırk günlük süreye tekabül ediyor.

Venedikliler  1600’ lerin ortalarından itibaren şehirlerine yanaşan gemilerdeki yolculara, hastalık getirmesinler diye kırk günlük karaya çıkma yasağı uygulamışlar.

İtalya’ da da özellikle 16. Yüzyılda korkutucu hale gelen Veba’ nın önüne geçmek için hastalar  Poveglia Adası’ nda karantina altında tutluyorlardı, yani Karantina kelimesi Türkçeye İtalyanca’ daki  “quarantena”  kelimesinden geçmiştir.

Evet..  Karantina bir yerden, özellikle de dışardan gelebilecek zararı en aza indirmek veya bu ihtimali uzaklaştırmak adına uygulanan bir kısıtlama anlamında kullanılıyor..  Bu kelime bana “bireysel  ve ruhsal hayatımız adına da  karantina uygulanabilir mi acaba?” sorusunu düşündürdü..  Biz terapistler bize başvuran danışanlara hayatlarını tamamen değiştirmeye değil;  hayatlarındaki potansiyel ve önceliklerinin farkına varmalarını sağlamaya çalışırız.. Kontrol edilemez gibi zannedilen duyguların da aslında düşüncelerin çekirdeklerini bularak olumlu biçimde evrilmesi için danışana bu yolculuğunda eşlik ederiz..  Bilindiği üzere son yıllarda “koruyucu tıp”  ve “koruyucu ruh sağlığı”  kavramları daha yaygın.. çünkü artık şunda hemfikiriz ki: önlemek tedavi etmekten daha işlevsel  ve daha kolay.. Peki  koruyuculuktan kasıt nedir???  Koruyucu tıp uygulamaları hastalanmamak adına önlemler almayı içeriyor.. Sigara içmemek, sağlıklı beslenmek, akılcı ilaç kullanımı…vs.. Koruyucu ruh sağlığı uygulamaları  da az çok aşina olunan bir olgu artık.. Örneğin düzenli egzersiz, spor, hobi edinmek, sosyalleşmek, kendi potansiyelini ortaya koyabileceği gelişim alanlarına yönelmek gibi…. Bunlar yapılması gerekenler ve önerilenler… Peki yapılmaması gerekenler??? Çoğu sorunda yapılması gerekenlere odaklanır birey; oysa yapılmaması gerekenler de en az olması gerekenler kadar önemlidir.. İşte bireysel-ruhsal karantina kavramı da buraya uygun düşüp uyarlanabilir..  

Sadece bu durumlar kişisel farklılıklar gösterir..

Ancak bana göre bu ruhsal karantinanın en büyük artısı herkes için ortak olan “öz-benlikle yeniden haşir neşir olma” yani bizim ve benliğimiz arasında  artık sorun teşkil eden  durumları tamamen yok edemesek de, belli süre karantina uygulamak…

Karantina sürecinde insanların daha çok ekmek yapımına yöneldiğine hepimiz şahit olduk, bu durum farklı biçimlerde yorumlandı. Bana da bu durum öz’ e dönme ihtiyacı olarak yansıdı..  Ekmek özellikle bizim kültürde çok değerlidir v e birçok anlam taşır aslında; aile, alın teri, kutsal nimet, yuva, anne, baba, sıcaklık, samimiye.. Bu süreçte aslında  özlenen birçok şey zorunlu karantinalarda keyifli yoğurmalara  dönüştü…  

Ruhsal dünyamıza zarar verdiğini vereceğini düşündüğümüz  durumlarda karantina uygulayabilsek belki de içsel yoğrulmalarımız daha kendimiz ve daha enfes olacak.. Bunun için de konfor alanından uzaklaşmak, elini taşın altına koymak gerekir.. Nasıl ki karantinada eve giren herşey dezenfekte edilip öyle tüketildiyse, ruhsal algılarımıza da bu derecede önem göstermek; bilgi ve teknoloji ile bütünleşmiş bilgi kirliliği arasında çok daha ihtiyaç duyulan birşey…

Peki nasıl yapacağız?

Gelin bu soruyu yine sorularla yanıtlamaya çalışalım..

-Hergün 30 dk yalnız kalıyor muyum?

-Gözlük camların kadar ruhsal bakışındaki bulanıklıklara da bir el atıyor muyum?

-Başkalarını ettiğim kadar kendimi de takdir ediyor muyum?

 -Mesleki palto dışında giydiğim kaç paltom var?

-En son ne zaman şikayet ettiğim bir durum için adım attım?

-En son ne zaman dijital ortam detoksu yaptım?

……………

Bu soruları arttırmak elbette mümkün; her bireyin kendine has karantina uygulaması gereken durumlar olduğu kesin…  Tabi neyi  ne kadar süre  ruh dünyasından uzak tutması gerektiği konusunda ise elbette yine kişi en iyi kararı verecektir.. Yeter ki elinizi taşın altına koymaktan korkmayın..

1 yıl önce bize haftalarca evinizden çıkmayacaksınız dense korkunç gelir ve inanmayabilirdik, ancak bununla yüzleştiğimizde birçoğumuz bunu avantaja bile çevirmeye uğraştık.. Kolay değil evet ama belki de bazılarımızın düşündüğü kadar da korkunç olmadı..

İşte  tam da bu nedenle ruh sağlığını korumak adına uygulayacağınız karantinalardan korkmayın, deneyin derim…

Ayşe BUHURCİ

Psikolog